پوکی استخوان

پوکی استخوان باعث ضعیف و سست شدن استخوان ها می شود. در این بیماری استخوان ها به قدری ضعیف می شوند که به زمین خوردن یا حتی فشارهای خفیفی مثل خم شدن یا سرفه کردن باعث شکستگی استخوان می شود. پوکی استخوان موجب از دست دادن استخوان (استوما) و مواد معدنی استخوان (کلسیم و فسفات) که عامل استحکام استخوان است، می‌شود. این بیماری با نرمی استخوان (استئومالاسی) که مربوط به کمبود ویتامین D و صرفا” به دلیل از دست دادن مواد معدنی استخوان است، تفاوت دارد .
شکستگی های ناشی از بیماری پوکی استخوان عموما در نواحی باسن، لگن، مچ دست یا ستون فقرات ایجاد می شود. استخوان بافت زنده ای است که عموما شکسته یا تعویض می شود. پوکی استخوان زمانی ایجاد می شود که ایجاد استخوان جدید با حذف استخوان قدیمی سازگاری ندارد. علائم پوکی استخوان زنان و مردان را تحت تاثیر قرار می دهد و محدودیت به قومیت خاصی نمی شود. اما این بیماری در زنان آسیایی و سفیدپوست، مخصوصا زنانی که دوره یائسگی را سپری کرده اند، بیشتر مشاهده می شود. دارو، رژیم غذایی سالم و ورزش های استقامتی به جلوگیری از این بیماری و استحکام استخوان های ضعیف کمک می کند.

علل بیماری پوکی استخوان

بدن انسان در سن ۲۰-۳۰ سالگی بیشترین میزان توده استخوانی را دارد. این میزان پس از حدود سن ۴۰ سالگی (هم مردان و هم زنان) به آرامی کاهش می‌یابد. اگر کاهش توده استخوانی به یک سطح خاص برسد، به عنوان بیماری پوکی استخوان تشخیص داده می‌شود. این به این معنی است که پوکی استخوان بیشتر در افراد مسن رخ می‌دهد.
کمبود استروژن، که به‌طورمعمول یکی از نتایج یائسگی است، شایع‌ترین عامل پوکی استخوان است، اگرچه علل ثانویه دیگر نیز می‌تواند به پوکی استخوان منجر شود. . این عوامل می‌تواند اختلالات غدد درون‌ریز مختلف باشد:
سطوح بالای هورمون پاراتیروئید (هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه)
پرکاری تیروئید
تولید بیش‌ازحد کورتیزول
سطوح پایین هورمون تستوسترون
سایر عوامل بیماری پوکی استخوان شامل موارد زیر می گردد:
بیماری‌های روماتولوژی
بیماری مزمن کلیوی
داروهایی مانند داروهای استروئیدی ضد التهاب و برخی از داروهای ضد صرع
اختلالات وراثتی مانند بیماری استخوان شکننده (پوکی استخوان ایمپرفکتا) و یا حتی فیبروز کیستیک.
علاوه بر اینها جنسیت ( احتمال بروز بیماری پوکی استخوان در زنان بیشتر است) ، قومیت (افراد سفید پوست و آسیایی بیشتر در معرض این بیماری هستند) ، سن و اندازه بدن (مردان و زنانی که کوچک اندام هستند، بیشتر دچار این بیماری می شوند، زیرا جرم استخوان کمتری دارند) نیز در احتمال بروز بیماری نقش دارند.

همچنین عوامل مربوط به شیوه زندگی افراد نیز می‌تواند خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهد. به عنوان مثال، سیگار کشیدن، نوشیدن بیش از حد الکل و ورزش نکردن، خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش می‌دهد. زیرا باعث افزایش وزن فرد می‌گردد. ورزش منظم و یک رژیم غذایی سالم که شامل مقدار کافی از کلسیم و ویتامین D باشد، از راه‌های کاهش خطر ابتلا به پوکی استخوان است. ویتامین D همچنین هنگامی که بدن در معرض نور آفتاب قرار می‌گیرد، توسط پوست تولید می‌شود.

در حدود نیمی از زنان و تقریبا” ۲۰ درصد از مردان بالای ۵۰ سال، در دوره‌ای از زندگی خود دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان شده‌اند. شکستگی مهره و لگن شایع ترین موارد شکستگی هستند. با این حال، اگر چه با افزایش سن، احتمال شکستگی لگن افزایش می‌یابد، اما تنها در حدود ۰٫۳-۰٫۵ درصد از زنان بالای ۷۵ سال از شکستگی لگن رنج می‌برند. این میزان در زنان بالای ۸۵ سال، به حدود ۱٪ افزایش می‌یابد. زنان بیشتر از مردان دچار شکستگی لگن می‌گردند.

علائم بیماری پوکی استخوان:

پوکی استخوان هیچ علامتی ندارد، تا زمانی که عوارض آن رخ ‌دهد. شکستگی استخوان، مخصوصا در ستون فقرات یا لگن، جدی ترین عوارض پوکی استخوان است. شکستگی لگن اغلب ناشی از زمین خوردن است و منجر به ناتوانی جسمی و حتی مرگ ناشی از عوارض جانبی پس از عمل مخصوصا در بین افراد سالخورده می شود. در بعضی موارد، اگر دچار زمین خوردگی نشده اید، شکستگی ستون فقرات اتفاق می افتد. استخوان های تشکیل دهنده ستون فقرات ( مهره ها ) تا حدی تحلیل پیدا می کند که مچاله شده و منجر به کمردرد، کاهش قد و قوزکردن می شود.

تشخیص پوکی استخون:

در صورتی که دوره اولیه یائسگی خود را سپری کرده باشید، در یک دوره به مدت چندین ماه کورتیکواستروئید تزریق کرده باشید یا یکی از والدین شما دچار شکستگی لگن شده باشد، باید به پزشک مراجعه کنید. تراکم استخوان با استفاده از دستگاهی سنجیده می شود که برای تعیین نسبت مواد معدنی استخوان ها از سطوح پایین اشعه ایکس استفاده می کند. در طول این آزمایش بدون درد، بر روی یک میز نرم دراز می کشید تا دستگاه اسکنر از روی بدن شما عبور کند. در اغلب موارد، تنها چند استخوان بررسی می شوند که معمولا لگن، مچ دست و ستون فقرات هستند، هر چه پوکی استخوان زودتر تشخیص داده شود، درمان کردن آن راحت تر می باشد.

درمان پوکی استخوان:

در مراحل اولیه می توان با انجام اقداماتی بیماری پوکی استخوان را کنترل یا درمان نمود:
بررسی میزان دریافت کلسیم روزانه و تجویز مکمل کلسیم در صورتی که منابع غذایی بیمار، دارای کلسیم کافی نباشد.
تجویز ویتامین D
توصیه تمرینات تحمل وزن
مهار کردن سایر عوامل خطر

درمان دارویی پوکی استخوان :

گروه عمده‌ای از داروهایی که برای درمان پوکی استخوان استفاده می‌شود بی فسفونات ها هستند. نشان داده شده است که این داروها خطر شکستگی‌های هردوی مهره و لگن را کاهش می‌دهند.داروهای بی‌فسفونات‌ می‌تواند همراه با عوارض جانبی باشد. این عوارض شامل تهوع، درد شکم، سوزش مری و دشواری بلع می‌باشد. یکی از عوارض جانبی نادر ولی جدی این داروها، مرگ استخوان فک ناشی از جریان خون ضعیف است.
از شروع درمان پوکی استخوان، ویتامین D و کلسیم باید برای تمام بیماران مورداستفاده قرار گیرد، زیرا ممکن است بیمار دچار کمبود ویتامین D و کلسیم باشد.
استروژن (برای افرادی با درمان جایگزینی هورمون) نیز می‌تواند برای درمان پوکی استخوان پس از یائسگی تجویز شود، اگرچه استفاده طولانی‌مدت این دارو  توصیه نمی‌شود و این دارو معمولاً تنها برای درمان علائم یائسگی تجویز می‌شود.